Debaty sejmoweDruga Kadencja

Interpelacja w sprawie zwrotu kosztów obrony z wyboru w sprawach zakończonych uniewinnieniem bądź umorzeniem

   Szanowny Panie Ministrze! Trybunał Konstytucyjny, odwołując się do zasady sprawiedliwości społecznej i społecznego poczucia sprawiedliwości, zdyskwalifikował niedawno (sygn. SK 21/04) art. 632 pkt 2 Kodeksu postępowania karnego, który pozwalał sądom odmawiać uniewinnionym zwrotu kosztów obrony w sprawach z oskarżenia publicznego, jeśli adwokat był z wyboru, a nie z urzędu. Jest to szczególnie ważne w przypadku osób korzystających z domniemania niewinności i prawomocnie uniewinnionych. Trybunał podkreślił, że w państwie prawa kosztami postępowania powinna być obciążona strona, która przegrywa. W przypadku uniewinnienia bądź umorzenia postępowania przegrywającą stroną jest państwo. Organy państwa muszą działać z najwyższą starannością. I dlatego państwo musi brać odpowiedzialność za skutki uniewinnienia lub umorzenia sprawy, bo to jego organy w wieloraki sposób ingerują w prawa podstawowe, w prawo do bezpieczeństwa osobistego, prywatności, wolności, własności.    Podobnego zdania jest Rzecznik Praw Obywatelskich. Podkreśla on, iż postępowanie karne jest zawsze dokuczliwe. Często skutkuje utratą pracy, dobrego imienia, niezależnie od wyroku. Dlatego osoba uniewinniona, która wybroniła się dzięki zatrudnionemu przez siebie pełnomocnikowi nie powinna ponosić jeszcze innych kosztów. Rzecznik uznał, iż wyrok jest krokiem ku ogólnej tendencji sądownictwa innych krajów europejskich do obarczania kosztami postępowania (w tym kosztami obrońcy z wyboru) strony, która nie udowodniła swoich racji.    Wyrok Trybunału Konstytucyjnego zapadł nie tylko dzięki skargom konstytucyjnym wniesionym przez Rzecznika Praw Obywatelskich i Helsińską Fundację Praw Człowieka, ale również dzięki zmianie stanowiska Prokuratora Generalnego, który uznał, że prawo do obrony to również prawo do wyboru obrońcy, do którego ma się zaufanie. Podkreślił, iż ograniczeniem prawa do obrony będzie sytuacja, gdy osoba, która jest przeświadczona o swojej niewinności, nie podejmie się zatrudnienia obrońcy z wyboru ze względów ekonomicznych.    Dodać należy, iż wyrok ten umożliwia skuteczną obronę osobom, które pozostają w poczuciu niewinności, i spowodować może większe zainteresowanie obroną z wyboru przez osoby, które rezygnują z niej tylko ze względów ekonomicznych. Co za tym idzie, można się spodziewać wzrostu wydatków związanych z pokryciem obrony z wyboru.    Powyższe opracowanie oparte jest na doniesieniach prasowych oraz wyroku Trybunał Konstytucyjnego (sygn. SK 21/04).    Mając na uwadze zaistniałe fakty, oczekuję od Pana Ministra odpowiedzi na pytanie: W jaki sposób powinien odbywać się ów zwrot kosztów w przypadku ogólnie znanych wysokich stawek za udzielanie pomocy przez obrońców z wyboru i czy brana jest pod uwagę ewentualna zmiana przepisów dotyczących przyznawania adwokata z urzędu?    Z wyrazami szacunku    Poseł Sandra Lewandowska    Warszawa, dnia 24 sierpnia 2006 r.